Źródła myśli estetycznej Witelona z Polski. Uzupełnienia do „Estetyki średniowiecznej” Władysława Tatarkiewicza

Opis

Książka przedstawia życie i osiągnięcia naukowe Witelona z Polski, wybitnego trzynastowiecznego polihistora; pierwszego polskiego filozofa, a także matematyka, fizyka – badacza natury, dyplomatę, astronoma, medyka i psychologa. Studiował on w Paryżu i Padwie. Jego najważniejsze dzieło pt. Perspektywa znacząco wpłynęło na życie intelektualne Europy. Autor publikacji, opierając się na własnych tłumaczeniach i analizach, koryguje powszechny błąd uznawania Witelona za neoplatonika i wyznawcę metafizyki światła. Wykazuje, że jego poglądy kształtowały się pod wpływem arystotelizmu, odnowionego w XIII wieku, i empiryzmu Rogera Bacona. Witelo był prekursorem estetyki nowożytnej opartej na obserwacji i doświadczeniu. To on odkrył i opisał zjawisko równoczesnego kontrastu barwnego (znane dzisiaj jako prawo Chevreula). Leonardo da Vinci przejął do swojego Traktatu o malarstwie zjawisko opisane w dziele Witelona bez podania źródła. Publikacja prostuje liczne błędy w przekładach Perspektywy (m.in. u Tatarkiewicza i Venturiego), które doprowadziły do fałszywej interpretacji myśli Witelona. Napisana przystępnym językiem książka jest cenna zarówno dla badaczy, jak i wszystkich zainteresowanych historią filozofii, estetyki, metodologii i historią Polski.

Rozważania Jarosza, bogato ilustrowane źródłami i porównaniami z różnymi stanowiskami innych współczesnych mu autorów, podważają neoplatońskie ujęcie filozoficznego kontekstu optyki Witelona. Nie mnie rozstrzygać tę kontrowersję historyczno-interpretacyjną – argumenty Jarosza zasługują na uwagę jako umotywowana próba nowej wykładni poglądów Witelona.

Z przedmowy Jana Woleńskiego

JAN JAROSZ ̶ historyk, filozof i historyk sztuki. Uzyskał trzy dyplomy Uniwersytetu Jagiellońskiego. Ukończył studia doktoranckie z filozofii i historii. Opublikował kilkadziesiąt artykułów publicystycznych i naukowych, w tym rozprawę o Witelonie, pierwszym polskim filozofie z XIII wieku („Acta Mediaevalia” 1995, t. VIII). Autor eseju biograficznego o księżnej Dąbrówce, żonie Mieszka I, pt. Księżna Polski Dobrawka (ok. 945–977). Zajmuje się także historią najnowszą ̶ wydał w formie książkowej krytyczną ocenę podręcznika do historii Poznać przeszłość. Wiek XX. Jego kolejna publikacja (w druku) to: Naród, kultura i historia w personalizmie fenomenologicznym Karola Wojtyły – Jana Pawła II. Za działalność na rzecz niepodległości i pracę dla kraju odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski oraz Krzyżem Wolności i Solidarności.