Pisarze polsko-żydowscy XX wieku

Opis

W tym opracowaniu interesują nas tylko ci autorzy, którzy pisali po polsku
i w ten sposób weszli do literatury polskiej. Wybór języka jest w tym przypadku
decydujący, (choć ta kwalifikacja – jak każda – nie dość dokładnie przystaje do
każdego indywidualnego przypadku; Stryjkowski na przykład zaczynał swoje pisanie
od hebrajskiego). Oznacza przynależność do „gospodarstwa” danej literatury
(określenie K. Wyki). Tak jak uznajemy za pisarzy polskich tych emigrantów, którzy
pisali po polsku (Witold Gombrowicz, Czesław Miłosz, Gustaw Herling-Grudziński
itd.), a nie uznajemy np. Josepha Conrada, który wybrawszy język angielski i zmieniwszy
nazwisko przynależy do „gospodarstwa” literatury angielskiej (lub Jerzy
Kosiński – do amerykańskiej), tak za pisarzy polskich trzeba uznać wszystkich,
którzy ten język wybrali i w nim się wypowiadali. Często wypowiadali się niezwykle
kunsztownie i starannie (Julian Tuwim, Antoni Słonimski, Artur Sandauer). To, co
uchodzi stylistycznie, dajmy na to, Iwaszkiewiczowi (według ładnej formuły Sartre’a:
„/…/ moje /…/ błędy językowe są zgodne z duchem języka”7), każdemu pisarzowi
polsko-żydowskiemu zostałoby natychmiast wytknięte jako zaśmiecanie i brudzenie
(„kalanie”!) języka polskiego (vide: ataki prawicy na Bolesława Leśmiana, Juliana Tuwima, Bruno Schulza itp.). Nie chodzi wiec o to, aby ujawniać, kto (jeszcze)
w literaturze polskiej jest Żydem, tylko o to, aby pokazać, jak wiele literatura
polska jako całość zawdzięcza pisarzom, którzy do tego języka weszli, którzy go
sobie wybrali i przyswoili aż do poziomu środka ekspresji artystycznej. Kieruje nami
myślenie kategoriami wzbogacania, mieszania się kultur, wzajemnego przenikania
i uzupełniania, a nie wykluczania, oddzielania, separacji.